Dostęp do danych dla celów naukowych na podstawie Aktu o usługach cyfrowych
2024, 2024, Numer 4
Data publikacji
Data otrzymania
Data akceptacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
Rozwój gospodarki cyfrowej doprowadził do bezprecedensowego wzrostu ilości i różnorodności danych generowanych przez ludzkość. Tym samym bazy danych stanowią bardzo cenne źródło wiedzy, umożliwiając eksplorację nowych obszarów badawczych oraz bardziej precyzyjną analizę istniejących problemów. Szczególnie istotne są one dla naukowców, korzystających w badaniach z metody uczenia maszynowego. Jednak z perspektywy prawnej dane najczęściej należą do podmiotu, który je zgromadził. W praktyce mogą to być właściciele sieci społecznościowej (np. Instagram – Meta), serwisu internetowego (np. YouTube – Google), czy urządzeń Internetu Rzeczy (jak opaski treningowe). Dane te są chronione przepisami prawa prywatnego, a więc nie stosuje się do nich przepisów o ponownym wykorzystywaniu danych publicznych. Dostęp do nich w celach naukowych zależy od decyzji właściciela, co prowadzi do licznych negatywnych konsekwencji dla rozwoju nauki i społeczeństwa. Na poziomie Unii Europejskiej podjęto więc próby stworzenia instrumentów prawnych, ułatwiających naukowcom dostęp do danych zgromadzonych przez podmioty prywatne. Jednym z takich instrumentów jest Akt o usługach cyfrowych. W niniejszym artykule przeanalizowano tę regulację pod kątem wyważenia interesu naukowców i posiadaczy danych oraz praktycznych problemów, które mogą się pojawić na tle jej stosowania.<br>Jarosław Greser – doktor nauk prawnych, pracuje w Cyber and Data Security Lab, Vrije Universiteit Brussel (Belgia), a także na Wydziale Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej (Polska). Zainteresowania badawcze: prawo nowych technologii, w szczególności regulacje technologii medycznych, Internetu Rzeczy oraz cyberbezpieczeństwa. Wybrane publikacje: J.Greser, Zapobieganie atakom adwersarskim na medyczną AI z perspektywy prawnej, w: A.Gryszczyńska, G.Szpor, W.Wiewiórkowski (red.), Internet. Hacking, Warszawa 2023; J.Greser, M.Dymitruk, Unijny projekt regulacji sztucznej inteligencji a przeciwdziałanie próbom autorytarnego jej wykorzystywania przez władze publiczne, „Problemy Współczesnego Prawa Międzynarodowego, Europejskiego i Porównawczego” 2022, vol. XX.
Słowa kluczowe:
T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE
BALÁZS Bálint, MOONEY Peter, NOVÁKOVÁ Eva, BASTIN Lucy, ARSANJANI Jamal (2021), Data Quality in Citizen Science, in: Katrin Vohland, Anne Land-Zandstra, Luigi Ceccaroni, Rob Lemmens, Josep Perelló, Marisa Ponti, Roeland Samson, Katherin Wagenknecht (eds), The science of citizen science, Berlin.
BRUNS Axel (2019), After the ‘APIcalypse’: Social media platforms and their fight against critical scholarly research, „Information, Communication & Society”, vol. 22, issue 11. DOI: 10.1080/1369118X.2019.1637447
DIRECTIVE (EU) 2019/790 of the European Parliament and of the Council of 17 April 2019 on copyright and related rights in the Digital Single Market and amending Directives 96/9/EC and 2001/29/EC (Text with EEA relevance), OJ L 130, 17.05.2019.
DIRECTIVE (EU) 2019/1024 of the European Parliament and of the Council of 20 June 2019 on open data and the re-use of public sector information (recast), OJ L 172, 26.06.2019.
EDELSON Laura, GRAEF Inge, LANCIERI Filippo (2023), Access to data and algorithms: For an effective DMA and DSA implementation, Centre on regulation in Europe (CERRE), https://cerre.eu/publications/access-to-data-and-algorithms-for-an-effective-dma-and-dsa-implementation/ (16.03.2023).
EUROPEAN COMMISSION (2020), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: A European strategy for data, COM (2020) 66 final, Brussels, 19.02.2020.
EUROPEAN COMMISSION (2022), Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the European Health Data Space (Text with EEA relevance), COM(2022)197 final, 2022/0140(COD), Strasbourg, 03.05.2022.
EUROPEAN COMMISSION (2023), Digital Services Act: Commission designates first set of Very Large Online Platforms and Search Engines, Press release, Brussels, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_2413 (25.04.2023).
EUROPEAN COMMISSION (2024a), Digital Services Act (DSA) overview, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act_en (22.02.2024).
EUROPEAN COMMISSION (2024b), Supervision of the designated very large online platforms and search engines under DSA, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/list-designated-vlops-and-vloses (11.10.2024).
EUROPEAN DATA PROTECTION SUPERVISOR (2021), Opinion 1/2021 on the Proposal for a Digital Services Act, https://www.edps.europa.eu/system/files/2021-02/21-02-10-opinion_on_digital_services_act_en.pdf (10.02.2021).
FAVARETTO Maddalena, DE CLERCQ Eva, CAPLAN Arthur, ELGER Bernice (2023), United in Big Data? Exploring scholars’ opinions on academic-industry partnership and the use of corporate data in digital behavioral research, „PLoS ONE”, no. 1. DOI: 10.1371/journal.pone.0280542
GIEDRIMAITE Ieva (2019), The end of code – long live data, “The IPKat”, https://ipkitten.blogspot.com/2019/04/the-end-of-code-long-live-data.html (30.04.2019).
GRESER Jarosław (2020), Etyczne problemy wdrażania medycznego Internetu Rzeczy, „Prawo Mediów Elektronicznych”, no. 3.
HAZELKORN Ellen, GIBSON Andrew (2019), Public goods and public policy: what is public good, and who and what decides?, „Higher Education”, vol. 78. DOI: 10.1007/s10734-018-0341-3
HUSOVEC Martin (2023), How to Facilitate Data Access under the Digital Services Act, https://ssrn.com/abstract=4452940 (19.05.2023).
INTERNATIONAL RISK GOVERNANCE COUNCIL (2018), Guidelines for the governance of systemic risks, Lausanne.
KAUFMAN George G., SCOTT Kenneth E. (2003), What is systemic risk, and do bank regulators retard or contribute to it?, „The Independent Review”, vol.7, no. 3.
KORDELA Marzena (2012), Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań.
LUND Brady, WANG Ting (2023), Chatting about ChatGPT: how may AI and GPT impact academia and libraries?, „Library Hi Tech News Volume”, vol. 40, issue 3. DOI: 10.2139/ssrn.4333415
OSMAN Maddy (2024), Wild and Interesting Facebook Statistics and Facts, https://kinsta.com/blog/facebook-statistics/ (19.07.2024).
OLBRYK Aleksandra (2022), Ochrona konsumentów wobec systemów rekomendacji, „internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny”, no. 5(11). DOI: 10.7172/2299-5749.IKAR.5.11.5
PARK Kyung Sin (2021), Data as Public Goods or Private Properties?: A Way Out of Conflict Between Data Protection and Free Speech, „UC Irvine Journal of International, Transnational, and Comparative Law”, vol. 6, issue 1.
PRETTNER Klaus, WERNER Katharina (2016), Why it pays off to pay us well: The impact of basic research on economic growth and welfare, „Research Policy”, vol. 45, issue 5. DOI: 10.1016/j.respol.2016.03.001
REHMAN Ikhlaq (2019), Facebook-Cambridge Analytica data harvesting: What you need to know, „Library Philosophy and Practice”, vol. 2497, https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/2497 (14.05.2019).
REGULATION (EU) 2022/868 of the European Parliament and of the Council of 30 May 2022 on European data governance and amending Regulation (EU) 2018/1724 (Data Governance Act), OJ L 152, 03.06.2022.
REGULATION (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market For Digital Services and amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Act), OJ L 277/1, 27.10.2022.
REGULATION (EU) 2023/2854 of the European Parliament and of the Council on harmonised rules on fair access to and use of data and amending Regulation (EU) 2017/2394 and Directive (EU) 2020/1828 (Data Act), OJ L 2023/2854, 22.12.2023.
RENN Ortwin, LAUBICHLER Manfred, LUCAS Klaus, KRÖGER Wolfgang, SCHANZE Jochen, SCHOLZ Roland W., SCHWEIZER Pia-Johanna (2022), Systemic Risks from Different Perspectives, „Risk Analysis”, vol. 42, issue 9. DOI: 10.1111/risa.13657
SAVIN Andrej (2021), The EU Digital Services Act: Towards a More Responsible Internet, “Journal of Internet Law”, vol. 24, no.7.
TAR Julia (2023), Amazon joins Zalando in challenging very large online platform designation, https://www.euractiv.com/section/platforms/news/amazon-joins-zalando-in-challenging-very-large-online-platform-designation/ (11.07.2023).
UNITED NATIONS (1966), International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, adopted 16 December 1966 by General Assembly resolution 2200A (XXI), https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights (25.01.2024).
WIENER Janet, BRONSON Nathan (2014), Facebook’s Top Open Data Problems, https://research.facebook.com/blog/2014/10/facebook-s-top-open-data-problems/ (21.10.2014).
VAN NOORDEN Richard (2013), Open access: The true cost of science publishing, „Nature”, no. 495. DOI: 10.1038/495426a
VERMEULEN Mathias (2022), Researcher Access to Platform Data: European Developments, „Journal of Online Trust and Safety”, vol. 1, no. 4. DOI: 10.54501/jots.v1i4.84
ZIELIŃSKI Maciej (2017), Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki, Warszawa.
Inne artykuły z tego numeru
- Open accessordoliberalizmNiemcyChinychińskie reformy gospodarczeliberalizm
Zmiana sposobu myślenia: czy niemiecki ordoliberalizm w latach 1978–1985 rezydował w Chinach?
- Open accessorganizacjagra politycznapolitologia organizacjipolityka
Organizacja jako arena gry politycznej - polska perspektywa
- Open accessPolskaUnia Europejskagospodarka Polskizmiany makroekonomicznewzrost gospodarczyakcesja do UE
Dwie dekady przemian makroekonomicznych w kontekście członkostwa Polski w Unii Europejskiej
Podobne publikacje
- Open accessordoliberalizmNiemcyChinychińskie reformy gospodarczeliberalizm
Zmiana sposobu myślenia: czy niemiecki ordoliberalizm w latach 1978–1985 rezydował w Chinach?
- Open accessorganizacjagra politycznapolitologia organizacjipolityka
Organizacja jako arena gry politycznej - polska perspektywa
- Open accessPolskaUnia Europejskagospodarka Polskizmiany makroekonomicznewzrost gospodarczyakcesja do UE
Dwie dekady przemian makroekonomicznych w kontekście członkostwa Polski w Unii Europejskiej