Oryginalny artykuł naukowy

Monitorowanie usług medialnych w Unii Europejskiej – zakres, bariery i perspektywy

2025, 2025, Numer 3

DOI

10.31338/1641-2478pe.3.25.2

Data publikacji

28.11.2025

Data otrzymania

30.01.2025

Data akceptacji

30.09.2025

Model publikowania

Rodzaj licencji

Dziedzina

Dziedzina nauk społecznych

Dyscyplina

nauki o komunikacji społecznej i mediach

Klasyfikacja

Język publikacji

Angielski, Polski

Pliki do pobrania

PDF 223 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:30

Liczba pobrań:6

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

Polityka medialna w Unii Europejskiej stanowi coraz ważniejszy element strategii umacniania praworządności w państwach członkowskich. Z chwilą przyjęcia Traktatu z Lizbony wraz z zapisanymi w Karcie Praw Podstawowych gwarancjami wolności słowa i poszanowania pluralizmu mediów, kwestie związane z polityką medialną uzyskały status instrumentu pomiaru demokratyczności systemu. Monitorowanie wypracowanych wspólnych standardów, pomimo iż Unia pozostawia państwom członkowskim dużą swobodę w kształtowaniu polityk medialnych, również stało się istotnym elementem mechanizmu kontroli implementacji przepisów prawnych oraz praktyk w tym zakresie. Ich ocena, rekomendacje oraz modernizacja prawa są w konsekwencji zakotwiczane w wynikach solidnych badań i raportów sporządzanych sukcesywnie przez godne zaufania podmioty, takie jak Centre for Media Pluralism and Media Freedom we Florencji czy Europejskie Obserwatorium Audiowizualne oraz platformy alertowe. Wyniki są uwzględniane w pracach nad regulacjami prawnymi oraz innymi ważnymi dokumentami różnych unijnych instytucji. Celem badań prezentowanych w artykule jest określenie mechanizmów monitorowania usług medialnych w Unii Europejskiej. W analizie skoncentrowano się na określeniu zakresu, barier i perspektyw monitorowania usług medialnych. Zastosowano przy tym, jako wiodąca metodę badawczą, desk research oraz – w ograniczonym zakresie – analizę dokumentów. W toku badań ustalono, że mechanizmy monitorowania mediów stają się przydatne i szerzej wykorzystywane przez instytucje unijne jako ważne instrumenty prowadzenia polityki UE w obszarze komunikowania i mediów oraz ewaluacji polityk krajowych. Polityka UE ostatniej dekady charakteryzuje się przy tym silnym naciskiem na przestrzeganie wspólnych wartości.

Słowa kluczowe:

T_JOURNAL_ARTICLE_BLOCK_BIBLIOGRAPHY_DEFAULT_TITLE

BLEYER-SIMON Konrad, POLYAK Gabor, URBAN Agnes (2024), Monitoring media pluralism in the digital era – Application of the Media Pluralism Monitor in the European Member States and candidate countries in 2023 – Country report – Hungary, European University Institute, DOI: 10.2870/378835

BRADFORD Ann (2019), The Brussels Effect: How the European Union Rules the World, Oxford University Press.

BROGI Elda (2020), The Media Pluralism Monitor: Conceptualization media pluralism for the online environment, „Profesional de la información”, vol. 29, no. 5. DOI: 10.3145/epi.2020.sep.29

CMPF (2018), Conference: Media Pluralism Monitor 2017 Shows Deterioration in Basic Protection Area – Malta, March 16, 2018, Centre for Media Pluralism and Media Freedom, http://cmpf.eui.eu/conference-media-pluralism-monitor-2017-shows-deterioration-in-basic-protection-area-malta/ (16.03.2018).

DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2018/1808 z dnia 14 listopada 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2010/13/UE w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) ze względu na zmianę sytuacji na rynku, PE/33/2018/REV/1, Dz.U. L 303 z 28.11.2018.

EAO (2024a), What we do, European Audiovisual Observatory, https://www.obs.coe.int/en/web/observatoire/what-we-do (23.10.2024).

EAO (2024b), AVMSD Tracker, https://www.obs.coe.int/en/web/observatoire/avmsd-tracking (17.12.2024).

EAO (2024c), Yearbook 2023/2024 Key Trends, European Audiovisual Observatory, Strasbourg, https://rm.coe.int/yearbook-key-trends-2023-2024-en/1680aef0c0 (19.03.2024).

EEAS (2023), 1st EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats, February 2023, European Union External Action, https://euvsdisinfo.eu/uploads/2023/02/EEAS-ThreatReport-February2023-02.pdf (28.02.2023).

ERPO (WWW), Czym się zajmujemy?, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich, https://www.ombudsman.europa.eu/pl/home (3.10.2024).

EurOMo (2023), A monitor of media ownership in Europe. Enhancing transparency in ownership and control of European news, EurOMo-Euromedia Ownership Monitor, https://media-ownership.eu/ (23.10.2023).

EUROPEAN COMMISSION (WWW), Application and implementation of AVMSD, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/search?search=reports+implementation+AVMSD (30.10.2024).

EUROPEAN COMMISSION (2020), The EU’s accession to the European Convention on Human Rights: Joint statement on behalf of the Council of Europe and the European Commission, Brussels, 29 September 2020, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/statement_20_1748/STATEMENT_20_1748_EN.pdf (29.09.2020).

EUvsDISINFO (2023), “Przeciwstawianie się trwającym kampaniom prowadzonym przez Rosję” – osiem lat EUvsDisinfo, https://euvsdisinfo.eu/pl/przeciwstawianie-sie-trwajacym-kampaniom-dezinformacyjnym-prowadzonym-przez-rosje-osiem-lat-euvsdisinfo/ (05.07.2023).

HAECK Pieter (2025), Don`t go soft on US Big Tech, European Parliament urges, “Politico”, https://www.politico.eu/article/parliament-tech-eu-european-commission-us-president-donald-trump-meta-mark-zuckerberg/ (20.01.2025).

HOLTZ-BACHA Christina (2023), Freedom of the media, pluralism, and transparency. European media policy on new paths?, “European Journal of Communication”, vol. 38, issue 6. DOI: 10.1177/02673231231176966

JASKIERNIA Jerzy (2008), Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, „Państwo i Prawo”, z. 4.

JASKIERNIA Alicja (2011), Unia Europejska jako podmiot kreujący standardy w zakresie polityki medialnej, „Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych”, nr 2/3.

JASKIERNIA Alicja (2018), Monitoring wolności mediów w Europie, Warszawa.

JASKIERNIA Alicja (2024), Pluralizm, transparentność i odpowiedzialność. Nowe regulacje Unii Europejskiej w obszarze mediów i technologii cyfrowych, „Studia Medioznawcze”, tom 25, nr 1 (96).

KARTA PRAW PODSTAWOWYCH Unii Europejskiej (2007), Dz.U. UE C 303 z 14.12.2007.

KOMISJA EUROPEJSKA (2009), Komunikat Komisji w sprawie stosowania zasad pomocy państwa wobec radiofonii i telewizji publicznej, Dz. Urz. UE C 257 z 27.10.2009.

KOMISJA EUROPEJSKA (2016), Komisja Europejska i przedsiębiorstwa z branży IT ogłaszają Kodeks postępowania dotyczący nielegalnego nawoływania do mowy nienawiści w internecie, Komunikat prasowy, Bruksela, 31 maja 2016 r., https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/pl/ip_16_1937/IP_16_1937_PL.pdf (31.05.2016).

KOMISJA EUROPEJSKA (2019), Kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji: Komisja wzywa sygnatariuszy do zwiększania wysiłków, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_19_746 (29.01.2019).

KOMISJA EUROPEJSKA (2020a), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Strategia na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE, COM(2020) 711 final, Bruksela, 02.12.2020.

KOMISJA EUROPEJSKA (2020b), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy, COM(2020) 67 final, Bruksela, 19.02.2020.

KOMISJA EUROPEJSKA (2022), Zaostrzony kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji z 2022r., https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/library/2022-strengthened-code-practice-disinformation (16.06.2022).

KOMISJA EUROPEJSKA (2023a), Akt o usługach cyfrowych: Komisja wyznacza pierwszy zestaw bardzo dużych platform i wyszukiwarek internetowych, Komunikat prasowy, 25 kwietnia 2023, Bruksela, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_23_2413 (25.04.2023).

KOMISJA EUROPEJSKA (2023b), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie obrony demokracji, COM(2023) 630 final, Strasburg, 12.12.2023.

KOMISJA EUROPEJSKA (2024a), Roczne sprawozdania ze stosowania karty, https://commission.europa.eu/aid-development-cooperation-fundamental-rights/your-fundamental-rights-eu/annual-reports-application-charter_pl (10.10.2024).

KOMISJA EUROPEJSKA (2024b), Bilans Komisji Ursuli von der Leyen, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/story-von-der-leyen-commission_pl (14.05.2024).

KOMISJA EUROPEJSKA (2024c), European Commission. Departments and executive agencies, https://commission.europa.eu/about/departments-and-executive-agencies_en?prefLang=pl (30.10.2024).

KOMISJA EUROPEJSKA (2024d), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Sprawozdanie na temat praworządności z 2024 r. Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej, COM(2024) 800 final, Bruksela, 24.07.2024.

KOMISJA EUROPEJSKA (2024e), Europejski Urząd ds. Sztucznej Inteligencji, https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/ai-office (30.10.2024).

KOMISJA EUROPEJSKA (2025), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Sprawozdanie na temat praworządności z 2025 r. Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej, COM(2025) 900 final, Strasburg, 08.07.2025.

KRASTEW Iwan (2014), Kryzys: solidarność, elity, pamięć, Europa, w: Jacek Kołtan (red.), Solidarność i kryzys zaufania, Warszawa.

MMF (2025), Mapping Media Freedom, https://www.mappingmediafreedom.org/methodology (30.09.2025).

MPM (2024), Media Pluralism Monitor, https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/ (30.10.2024).

PARLAMENT EUROPEJSKI (2010), Sprawozdanie w sprawie publicznych usług nadawczych w epoce cyfrowej: przyszłość dwoistego systemu (2010/2028(INI), http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+REPORT+A7-2010-0286+0+DOC+XML+V0//PL (11.10.2010).

PARLAMENT EUROPEJSKI (2023), SPRAWOZDANIE w sprawie praw człowieka i demokracji na świecie oraz polityki Unii Europejskiej w tym zakresie – sprawozdanie roczne za 2023 r. (2023/2118(INI)), https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2023-0424_EN.html (08.12.2023).

PAUWELS Caroline, DONDERS Karen (2011), From Television without Frontiers to the Digital Big Bang: The EU`s Continous Efforts to Create a Future-proof Internal Media Market, in: Robin Mansell, Marc Raboy (eds), The Handbook of Global Media and Communication Policy, Oxford.

PSYCHOGIOPOULOU Evangelia, KANDYLA Anna (2025), A Values-based Union Worthy of the Name in the Digital Era? The Trajectory of EU Media Law and Policy, „Central European Journal of Communication”, vol. 18, no. 1(39).

RADA UNII EUROPEJSKIEJ (2012), UE przyjmuje strategiczne ramy UE dotyczące praw człowieka i demokracji, Luksemburg, 25 czerwca 2012 r., http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/PL/foraff/131519.pdf (25.06.2012).

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Tekst mający znaczenie dla EOG), PE/24/2024/REV/1, Dz.U. L, 2024/1689, 12.07.2024.

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2024/1083 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnych ram dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmiany dyrektywy 2010/13/UE (europejski akt o wolności mediów) (Tekst mający znaczenie dla EOG), PE/4/2024/REV/1, Dz.U. L, 2024/1083, 17.4.2024.

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2022/1925 z dnia 14 września 2022 r. w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym oraz zmiany dyrektyw (UE) 2019/1937 i (UE) 2020/1828 (akt o rynkach cyfrowych) (Tekst mający znaczenie dla EOG), PE/17/2022/REV/1, Dz.U. L 265 z 12.10.2022.

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych) (Tekst mający znaczenie dla EOG), Dz.U. UE L 277 z 27.10.2022.

RADA EUROPEJSKA (1993), Kryteria przystąpienia (kryteria kopenhaskie), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=LEGISSUM:accession_criteria_copenhague (08.09.2025).

SKRZYPCZAK Jędrzej (2011), Polityka medialna w okresie konwersji cyfrowej radiofonii i telewizji, Poznań.

STASIAK-JAZUKIEWICZ Ewa, JAS-KOZIARKIEWICZ Marta (2011), Polityka medialna w Unii Europejskiej, Warszawa.

UNIA EUROPEJSKA (1997), Protokół (nr 29) w sprawie systemu publicznego nadawania w państwach członkowskich, Dz.U. UE C 202 z 7.06.2016.

VERPEAUX Michel (2010), Freedom of Expression in Constitutional and International Case Law, Strasbourg.